سفال ميبد در كوير خاك مي‌شود -  بهنام همايوني

ترمه يزد و سفال ميبد را كمتر كسي است كه نشناسد. اين دو محصول از زيباترين و نامدارترين توليدات دستي استان يزد هستند كه از ديرباز ميان تمام ايرانيان و حتي بازرگانان خارجي محبوبيت داشته است. با اين كه در حال حاضر ترمه ديگر با روشهاي سنتي توليد نمي‌شود اما كارگاههاي سفال و سراميك در اكثر نقاط و به خصوص ميبد هنوز هم فعال بوده و توليدات آنها روز به روز بيشتر مي‌شود. محصولات زيباي رسي كه با نقش و نگارهاي خاص كويري جايگاه ويژه‌اي در سوغاتي يزد دارند.

اما به همان اندازه كه اين توليدات زيبا و به ياد ماندني هستند از ديد و دست گردشگران پنهان مانده‌اند. شايد در سطح استان يزد كمتر فروشگاهي موجود باشد كه به صورت متمركز مشغول ارائه اين توليدات باشند.

اين وضعيت زماني بيشتر به چشم مي‌آيد كه در بين سوغاتي‌هايي كه در حال حاضر گردشگران از يزد تهيه مي‌كنند جاي خالي ترمه و سراميك به شدت احساس مي‌شود. شهري كه با نامگذاري سال خوش‌آمد درصدد جذب بيشتر گردشگران است به جز انواع شيريني‌جات كه از سوغاتي‌هاي شيرين و معروف يزد به شمار مي‌رود سوغات ديگري براي ارائه ندارد. اين در حالي است كه صنايع دستي و سوغات نقش مكمل گردشگري را در اختيار دارند و پس از گردشگري بيشترين توجه و اعتبار بايد مربوط به اين هنر ديرين باشد.

« عماد تشكري» رئيس سازمان صنايع دستي يزد كه عليرغم اظهار تاسفش اين مطلب را تاييد مي‌كند مي‌گويد:« صنايع دستي يزد عليرغم شايستگي كه دارند هر روز مهجورتر مي‌شوند و اين امر براي استاني كه امسال را سال خوش‌آمد نامگذاري كرده نقطه ضعفي است كه اگر حل نشود برآورده شدن اهداف تعريف شده در گردشگري با اخلال مواجه مي‌شود. نقشي كه اين محصولات در تبليغ فرهنگ و جاذبه‌هاي منطقه دارند محوري است كه هيچ نهادي آن را جدي نمي‌گيرد.»

تشكري مي‌افزايد:« مهمترين دليل عدم استقبال گردشگران از توليدات دستي يزد مربوط به نوع بسته‌بندي است. البته اگر جعبه‌ها يا كيسه‌هايي را كه اين محصولات درون آنها جا مي‌گيرند جزو بسته بندي تلقي كنيم. گردشگري بر پايه تحريكات بصري است و تا چشم مجذوب چيزي نشود فرد به دنبال تهيه آن نمي‌رود. صنايع دستي يزد نيز از اين قاعده مستني نيستند. البته اگر اغراق نباشد ما در يزد و حتي تمام ايران هيچ نوع بسته‌بندي براي صنايع‌دستي نداريم.»

نگاهي به تجربه راهنمايان تور كه با كشورهاي ديگر در ارتباطند و نوع ارائه محصولات آنها را از نزديك ديده‌اند گواه سخنان تشكري است. كيوان بياني كه يكي از راهنمايان قديمي تورهاي خروجي است مي‌گويد: «يكي از درآمدزاترين بخشهاي گردشگري فروش محصولات منطقه‌اي يا صنايع دستي است. درآمدي كه ز اين راه به دست مي‌آيد اگر بيشتر از ساير بخشهاي خدماتي نباشد كمتر نيست.»

وي به عنوان نمونه به درآمدزايي تركيه از اين رهگذر اشاره مي‌كند و مي‌افزايد: «محصولات چرم تركيه جزو صنايع دستي آنها محسوب مي‌شوند. در تركيه كمربندي كه شايد قيمتش كمتر از 10 هزار تومان باشد به واسطه يك بسته‌بندي مناسب و شيك به چندبرابر قيمت واقعي آن عرضه مي‌شود. با اين كه به نظر مي‌رسد اين افزايش قيمت تاثير منفي در فروش محصول داشته باشد ولي عملا برعكس آن است.»

گذشته از بسته‌بندي مناسب و زيبا كه دليل اول خريد براي هر گردشگري است صنايع‌دستي يزد از مشكل ديگري نيز رنج مي‌برند. آموزش‌هاي جديد و همسوشدن محصولات با سليقه‌هاي جديد ترفندي است كه متاسفانه توليدكنندگان يزد از آن بي‌بهره‌اند.

تشكري كه از اين مورد به عنوان مشكل زيربنايي ياد مي‌كند مي‌افزايد:« در سراسر يزد 40 كارگاه توليد سراميك و سفال وجود دارند كه تمام خلاقيت آنها مربوط به صدهاسال پيش است. محصولاتي كه در حال حاضر در يزد توليد مي‌شوند نمي‌توانند انتظار گردشگران خارجي را برآورده كنند. تنها ترمه است كه ديگر با دست بافته نمي‌شود و دستگاههاي جديد در بافت اين پارچه زيبا به كار گرفته شده‌اند.»

ناهماهنگي وعدم توازن اعتبارات و توجهات دولتي بين گردشگري و صنايع‌دستي، عدم حمايت مالي و تخصصي و كمترشدن اعتبارات مالي كه هرسال كمتر مي‌شود از عمده‌ترين محورهايي هستند كه صنايع‌دستي و سوغات يزد را هر روز از صحنه رقابت با ساير بخشهاي خدماتي عقب ميرانند.