علل و نحوه تقسيم بلوچستان

بلوچستان در زمان سلطنت پادشاهان مقتدر ، مطيع حكومت مركزي ايران بوده است و در دوره هائيكه پادشاهان با يكديگر نزاع داشته اند يا پادشاه ناتواني بر تخت سلطنت مي نشسته ،آنها مطیع دولت مرکزی نبوده ودم از استقلال می زده اند.

در سال 1254 كه دولت انگليس به افغانستان لشكر كشيد. شخصي به نام مهراب خان به نفع افغانها در گردنة بولان جلوي قشون انگليس را گرفت و انگليسيها اردويي براي تنبيه مهراب خان به كلات گسيل داشتند و مهراب خان و چهارصد نفر از همراهان او كشته شدند و كلات به تصرف انگليس درآمد.

در سدة سيزدهم رقابت شديدي بين انگليس و روس در ايران وجود داشت . چون انگليسيها هندوستان را متصرف شدند ، لازم بود تمام راههائيكه دولتهاي بزرگ و نيرومند را به هندوستان مربوط مي كرد تحت نظر و تصرف خويش بگيرند و يكي از اين راهها ، راه جنوب شرقي ايران يعني عبور از بلوچستان بود .

به هر حال پس از قتل مهراب خان و تصرف كلات ، سند و پنجاب نيز اشغال شد و قدرت انگليسيها در بلوچستان ازدياد يافت . پس از تسلط انگليس ، خوانين بلوچستان حقوق ساليانه اي دريافت مي كردند . در سال 1879 انگليسيها شروع به امتداد راه آهن بلوچستان نموده و شهر كویته را به عنوان پايگاه مستحكمي در بلوچستان ايجاد كردند.

در زمان سلطنت محمد شاه قاجار ابراهيم خان نامي حكومت بم و نرماشير گمارده شد . او كه مردي لايق و مدبر بود در تعيين مرز بلوچستان ايران و بلوچستان متصرفي انگليس با مأموران حكومت هند اختلاف نظر پيدا كرد و براي تعيين خط مرز كميسيوني مركب از دو نفر ايراني و چند نفر انگليسي انتخاب شدند كه به نتيجه اي نرسيد . علت اختلاف هم قلعه كوهك بود سرانجام در سپتامبر 1871 موافقت اعلام گرديد و كوهك جزء ايران در نظر گرفته شد .

پس از جنگ جهاني دوم شبه قاره هند به دو كشور هندوستان و پاكستان تقسيم گرديد و منطقه بلوچستان متصرفي انگليس نصيب پاكستان شد . دولت ايران نيز سرزمين وسيع بلوچستان خود را به چهار شهرستان زاهدان ، ايرانشهر ، سراوان و چابهار تقسيم كرد . در سال 1326 اين شهرستانها به همراه خاش و زابل به صورت استان سيستان و بلوچستان در آمد كه هم اينك شهرستانهاي نيكشهر و سرباز به تعداد آنها افزوده شده است .